Waarom afvallen niet werkt als insuline uit balans is

Je doet je best. Je eet gezond, let op je calorieën en bent al wat meer gaan bewegen. Aan je motivatie ligt het niet, en toch voelt het alsof je lichaam niet meewerkt. Na je gezonde vroege ontbijtje, krijg je tegen 10.30 alweer trek. Je weet het nog even te rekken tot de lunch, maar rond 16.00 uur komt de onvermijdelijke dip en schreeuwt je lichaam om iets zoets. Of je ziet je elke avond naar je voorraadkast lopen om te zien of er echt niets verantwoords in ligt wat je nog even kan nemen voor je gaat slapen. Alsof je steeds opnieuw moet vechten tegen honger en vermoeidheid.

Gebrek aan discipline?

Veel mensen denken dat het een kwestie is van discipline. Maar wat als het probleem niet ligt bij jouw wilskracht, maar bij wat er in je lichaam gebeurt? Afvallen heeft namelijk alles te maken met hoe jouw lichaam energie verwerkt en opslaat. En daarin speelt insuline een centrale rol. Wanneer je lichaam minder gevoelig wordt voor insuline, wat we insulineresistentie noemen, verandert er iets fundamenteels. Je lichaam moet meer insuline aanmaken om dezelfde hoeveelheid glucose te verwerken. Insuline is echter ook een vetopslaghormoon. Zolang insuline verhoogd is, blijft je lichaam als het ware in de ‘opslagstand’ staan. Het krijgt simpelweg niet de kans om vet vrij te maken en te verbranden. Dit betekent dat je lichaam, zelfs met minder calorieën, moeite kan hebben om bij zijn eigen vetreserves te komen.

Insulineresistentie en laaggradige ontsteking

Helaas stopt het daar niet. Insulineresistentie gaat vaak samen met een vorm van laaggradige ontsteking. Dit is geen acute ontsteking die je meteen voelt, maar een stille, continue belasting van je lichaam. Deze vorm van ontsteking ontstaat vaak geleidelijk, bijvoorbeeld door een combinatie van voeding met veel snelle koolhydraten, chronische stress, weinig slaap en een verstoorde energiebalans. Je lichaam staat als het ware continu ‘een beetje aan’. Je bent niet echt ziek, maar je bent ook niet volledig in balans. Die constante ‘lage activatie’ vraagt energie van je lichaam en verstoort de communicatie tussen je cellen en hormonen. Dit zorgt ervoor dat je lichaam minder goed reageert op insuline en andere hormonen, waardoor de verstoring zichzelf in stand houdt. 

Waarom honger niet klopt

En precies die toestand beïnvloedt hoe jouw lichaam signalen geeft én ontvangt en hoe je lichaam met energie omgaat. Je cellen reageren minder goed op signalen, je energieproductie wordt minder efficiënt en ook je hormonale balans raakt verstoord. Twee belangrijke hormonen in dit verhaal zijn leptine en ghreline. Leptine is je verzadigingshormoon. Het geeft je hersenen het signaal dat je genoeg hebt gegeten. Ghreline doet het tegenovergestelde: het stimuleert je eetlust en geeft aan dat het tijd is om te eten.

Wanneer deze hormonen uit balans raken, wat vaak gebeurt bij insulineresistentie en chronische stress, ontstaan er verstoringen in je hongergevoel. Bij insulineresistentie maakt je lichaam vaak nog steeds voldoende leptine aan, maar werkt het signaal minder goed. Je lichaam zegt eigenlijk ‘genoeg’, maar je brein ontvangt dat signaal minder duidelijk. Dat noemen we leptineresistentie. Tegelijk kan ghreline sneller stijgen, waardoor je lichaam eerder opnieuw om energie vraagt. Bij leptineresistentie ontstaat er een verwarrende situatie: je lichaam heeft voldoende energie opgeslagen, maar je brein denkt dat er een tekort is. Daardoor blijf je honger ervaren, zelfs als je lichaam eigenlijk genoeg heeft.

Het gevolg? Je blijft eten, zelfs als je lichaam eigenlijk al voldoende energie heeft. Je lichaam stuurt je dus in een richting die logisch voelt, maar niet altijd helpend is op lange termijn. Dat verklaart waarom je na een ogenschijnlijk goede maaltijd toch weer trek krijgt. Dat is dus geen gebrek aan wilskracht of discipline, maar je lichaam is niet meer in staat de juiste signalen af te geven. 

Waarom je energie steeds wegvalt

Op celniveau speelt er nog iets mee. Door laaggradige ontsteking neemt de zogenaamde celkracht af, namelijk het vermogen van je cellen om energie efficiënt te produceren en te gebruiken. Je mitochondriën - de energiecentrales van je cellen - werken minder efficiënt, waardoor je sneller vermoeid raakt en sneller behoefte krijgt aan snelle energie. Vergelijk het met een batterij die sneller leegloopt en minder goed oplaadt. Je voelt je sneller moe, je energie daalt sneller en je lichaam gaat op zoek naar snelle brandstof. Vaak in de vorm van suikers of snacks. En dat herken je precies op die momenten rond 11.00 uur voor de lunch, om 16.00 uur tijdens de middagdip of vlak voor je naar bed gaat.  Zo ontstaat een vicieuze cirkel. Je eet, je bloedsuiker stijgt, insuline volgt, je lichaam reageert minder goed, je energie daalt opnieuw en je krijgt weer honger. Ondertussen blijft je vetverbranding op een laag pitje staan. En hoe vaker dit patroon zich herhaalt, hoe moeilijker het wordt om eruit te stappen. 

De impact van stress op je metabolisme

Stress heeft vaak meer invloed op je lichaam dan we denken. Wanneer je langere tijd onder spanning staat, maakt je lichaam continu het hormoon cortisol aan. Dat is op korte termijn functioneel - het helpt je alert te blijven - maar wanneer die prikkel blijft aanhouden, raakt je systeem uit balans. Cortisol zorgt ervoor dat er extra glucose vrijkomt in je bloed, zodat je snel over energie beschikt. Maar die stijging moet telkens weer opgevangen worden door insuline. Als dit patroon zich vaak herhaalt, kan je lichaam daar steeds minder goed op reageren, wat de weg vrijmaakt voor insulineresistentie.

Daarnaast beïnvloedt stress ook je eetgedrag. Je krijgt sneller trek, hebt vaker behoefte aan snelle energie en voelt minder goed wanneer je eigenlijk verzadigd bent. Dat maakt het moeilijker om stabiel te blijven, zelfs als je bewust met voeding bezig bent. Op die manier versterkt chronische stress precies de processen die afvallen bemoeilijken. Je lichaam blijft als het ware in een ‘aan-stand’, terwijl het net rust nodig heeft om te herstellen en opnieuw in balans te komen.

De sleutel ligt in herstel van de balans

Dat is ook de reden waarom “gewoon minder eten” of “meer sporten” vaak niet het gewenste effect heeft. Als je onderliggende hormonale en metabole balans verstoord is, werk je als het ware tegen je lichaam in. De sleutel ligt in het herstellen van die balans en door slimmer te gaan samenwerken met je lichaam. Door te kijken naar hoe jouw lichaam reageert op wat je eet, hoe stress je hormonen beïnvloedt, hoe je slaapt en hoe je energie verdeeld wordt over de dag. Dat betekent: stabiliseren van je bloedsuiker, verlagen van je insulinepieken en herstellen van je gevoeligheid voor deze hormonen.

Binnen Insuline Smart Living kijken we precies naar dat grotere geheel. We kijken integraal en holistisch. Want als afvallen moeilijk gaat, is het een signaal dat je lichaam extra ondersteuning nodig heeft. En dat begint bij begrijpen hoe je lichaam werkt en begrijpen wat je beter wel en niet doet. En dan ga je merken dat je lichaam weer meewerkt, en dat afvallen wel gaat lukken. En het goede nieuws is: wat uit balans is geraakt, kan ook weer herstellen. Stap voor stap.

Klaar om de volgende stap te zetten?

👉 Ben je een Insuline Optimiser?
Voor wie wil finetunen en slimmer wil sturen:
Start Smart – Be Smart – Be Super Smart

👉 Ben je een Type 1 Transformer?
Voor diepgaande verandering in hoe je eet, leeft en denkt met DT1 :
Slim eten - Optimaliseer je leefstijl met Diabetes Type 1 - Jaartraject Deep Dive

Liefs,
Charlotte